توکسوپلاسموز گربه: انتقال، علائم و پیشگیری برای خانواده
توکسوپلاسموز بیماری ناشی از یک انگل تک‌یاخته‌ای است که گربه‌ها میزبان اصلی آن هستند. بیشتر گربه‌های آلوده هیچ علامتی نشان نمی‌دهند، اما همین موضوع باعث نگرانی خانواده‌ها به‌ویژه زنان باردار می‌شود. واقعیت این است که با رعایت چند اصل ساده بهداشتی، خطر انتقال بسیار کم می‌شود و لازم نیست گربه را از خانه بیرون کرد. در این مقاله اطلاعات دقیق و کاربردی را مرور می‌کنیم.
توکسوپلاسموز چیست؟
عامل بیماری انگلی به نام توکسوپلاسما گوندی است که می‌تواند در بسیاری از پستانداران و پرندگان زندگی کند. گربه تنها میزبانی است که این انگل در روده او مرحله تولیدمثل جنسی را کامل می‌کند و اووسیست دفع می‌نماید. اووسیست‌ها پس از چند روز در محیط عفونت‌زا می‌شوند.
بیشتر گربه‌ها فقط یک بار در طول عمر، پس از آلودگی اولیه، برای مدت کوتاهی اووسیست دفع می‌کنند. پس از آن معمولاً ایمنی ایجاد می‌شود. به همین دلیل گربه‌ای که سال‌ها در خانه مانده و شکار نمی‌کند، خطر بسیار کمی دارد.
گربه چگونه آلوده می‌شود؟
شایع‌ترین راه، خوردن گوشت خام یا نیم‌پز آلوده است. شکار موش و پرنده نیز راه دیگر است. گربه‌های بیرون‌رو که شکار می‌کنند احتمال بیشتری دارند.
خوردن آب یا خاک آلوده به اووسیست هم ممکن است. تغذیه گربه با غذای خام را نیز در نظر بگیرید و به جای آن غذای پخته یا تجاری مناسب بدهید. برای جزئیات انتخاب غذا غذای تر یا خشک گربه را ببینید.
علائم در گربه
اغلب گربه‌ها بدون علامت‌اند. در بعضی، به‌ویژه بچه‌گربه‌ها و گربه‌های با ایمنی ضعیف، ممکن است بیماری ظاهر شود. علائم بسته به عضو درگیر متفاوت است.
- تب و بی‌حالی
- کم‌اشتهایی و کاهش وزن
- مشکلات تنفسی
- التهاب چشم و تغییر دید
- علائم عصبی مانند تعادل ضعیف
- اسهال
هر یک از این علائم به‌تنهایی اختصاصی نیستند، پس نباید خودتان تشخیص بدهید. برای مقایسه با سایر بیماری‌ها علائم بیماری در گربه را بخوانید.
خطر برای انسان
انسان بیشتر از خوردن گوشت نیم‌پز، سبزی و میوه شسته‌نشده یا تماس با خاک آلوده مبتلا می‌شود. تماس مستقیم با مدفوع تازه گربه کمتر دلیل اصلی است، چون اووسیست‌ها بلافاصله عفونت‌زا نیستند. با این حال احتیاط ضروری است.
اگر باردار هستید یا ایمنی ضعیفی دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید. اطلاعات دقیق و مرتبط با بارداری را پزشک ارائه می‌دهد. مطالعه بیماری های مشترک انسان و حیوان هم دید بهتری می‌دهد.
تشخیص
تشخیص در گربه براساس علائم، آزمایش خون و در صورت لزوم آزمایش مدفوع انجام می‌شود. تفسیر نتایج پیچیده است، چون مثبت بودن آنتی‌بادی به معنی بیماری فعلی نیست و فقط تماس قبلی را نشان می‌دهد. دامپزشک نتایج را با علائم می‌سنجد.
آزمایش‌های تصویربرداری و بررسی چشم ممکن است برای ارزیابی درگیری اندام‌ها لازم شود. تکرار آزمایش در فواصل مناسب کمک می‌کند روند بیماری روشن‌تر شود.
درمان
اگر گربه علامت دارد، دامپزشک ممکن است دارو و درمان حمایتی تجویز کند. نوع دارو و دوز را فقط او تعیین می‌کند و هرگز نباید خودسرانه داروی انسانی یا باقی‌مانده داد. گربه بدون علامت معمولاً درمان نمی‌خواهد.
کنترل بیماری‌های همراه، تغذیه مناسب و استراحت از ارکان مراقبت است. اگر گربه شما بی‌اشتها شده، موضوع را جدی بگیرید؛ بی‌اشتهایی طولانی می‌تواند مشکلات دیگری ایجاد کند.
اقدامات بهداشتی در منزل
جعبه خاک را روزانه تمیز کنید، چون اووسیست‌ها بعد از ۱ تا ۵ روز عفونت‌زا می‌شوند. هنگام تمیز کردن دستکش بپوشید و بعد دست‌ها را بشویید. محل جعبه را دور از آشپزخانه و محل غذا بگذارید.
راهنماهای خاک گربه و ظرف خاک گربه را کجا بگذاریم می‌توانند کمک کنند. بهتر است زنان باردار این کار را به فرد دیگری بسپارند.
- جعبه خاک را روزانه تمیز کنید
- دستکش بپوشید و بعد دست‌ها را بشویید
- گوشت را کامل بپزید
- سبزی‌ها را با دقت بشویید
- باغبانی را با دستکش انجام دهید
نگهداری ایمن از گربه
گربه را داخل خانه نگه دارید تا از شکار و تماس با خاک آلوده دور بماند. به او گوشت خام ندهید و غذای مطمئن و پخته یا تجاری بدهید. به معاینه‌های دوره‌ای و واکسیناسیون منظم پایبند باشید.
اگر هنگام بارداری گربه دارید، لازم نیست او را رها کنید؛ فقط بهداشت را جدی بگیرید. اگر قصد خرید یا نگهداری گربه جدید دارید، خرید گربه و وسایل ضروری نگهداری گربه را ببینید.
پیشگیری و جمع‌بندی
توکسوپلاسموز بیماری قابل مدیریت است و آگاهی بهترین دفاع است. با بهداشت دست، پخت کامل گوشت و مراقبت از جعبه خاک، خطر به حداقل می‌رسد. در صورت تردید یا بروز علائم، به پزشک و دامپزشک مراجعه کنید.
مراقبت‌های عمومی گربه شامل کک و کنه در گربه و واکسن نیز به سلامت کلی او کمک می‌کند. هر سؤالی درباره بارداری و تماس با گربه را حتماً با پزشک زنان یا متخصص عفونی در میان بگذارید.
سوالات متداول
آیا زن باردار باید گربه را کنار بگذارد؟
معمولاً لازم نیست، فقط رعایت بهداشت و مشورت با پزشک ضروری است.
آیا گربه خانگی خطرناک است؟
گربه‌ای که شکار و گوشت خام نمی‌خورد، خطر بسیار کمی دارد.
آیا بیشتر گربه‌ها علامت دارند؟
خیر، اغلب بدون علامت‌اند.
آزمایش مثبت یعنی بیماری فعال؟
نه الزاماً، ممکن است فقط تماس قبلی را نشان دهد.
جعبه خاک را هر چند وقت تمیز کنم؟
روزانه تمیز کردن مؤثر است.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین مشاوره دامپزشک نیست.