ژیاردیا و کوکسیدیا در سگ: علائم، تشخیص و درمان
ژیاردیا و کوکسیدیا دو انگل تک‌یاخته‌ای هستند که روده سگ را درگیر می‌کنند و یکی از دلایل شایع اسهال، به‌ویژه در تولهها محسوب می‌شوند. این انگل‌ها با چشم دیده نمی‌شوند و در محیط‌های شلوغ مثل پناهگاه‌ها و پرورشگاه‌ها به‌سادگی منتقل می‌شوند. تشخیص درست با آزمایش مدفوع و درمان زیر نظر دامپزشک، همراه با بهداشت محیط، کلید کنترل بیماری است. در این مقاله با تفاوت‌ها و روش برخورد با هر دو آشنا می‌شوید.
این دو انگل چه هستند؟
ژیاردیا و کوکسیدیا هر دو انگل‌های میکروسکوپی‌اند که در دستگاه گوارش زندگی می‌کنند. با اینکه علائم مشابهی دارند، گونه‌ها، چرخه زندگی و روش درمانی‌شان یکی نیست. به همین دلیل، تشخیص دقیق قبل از شروع هر دارویی ضروری است.
این انگل‌ها با کرم‌های رایج روده تفاوت دارند و ممکن است در آزمایش مدفوع معمولی همیشه دیده نشوند. اگر درباره کرم‌ها سؤال دارید، مقاله کرم سگ را ببینید.
راه‌های انتقال
انتقال از طریق خوردن کیست‌ها یا اووسیست‌ها از آب، غذا، خاک یا سطوح آلوده انجام میشود. سگ‌ها هنگام لیسیدن بدن، بازی در خاک یا نوشیدن از ظرف مشترک آلوده می‌شوند. کیست‌ها در محیط مرطوب برای مدت طولانی زنده می‌مانند.
تولهها به دلیل ایمنی ناکامل، بیش از سگهای بالغ در معرض خطرند. محیط‌های شلوغ و بهداشت ضعیف خطر را افزایش میدهد. برای مراقبت از تولهها، نگهداری توله سگ را نیز مطالعه کنید.
علائم بیماری
اسهال شایع‌ترین نشانه است و ممکن است آبکی، چرب، بدبو یا همراه با مخاط باشد. در ژیاردیا اغلب مدفوع نرم و بدبو دیده میشود، در حالی که کوکسیدیا گاهی خون یا مخاط بیشتری ایجاد می‌کند. بعضی سگ‌ها بدون علامت ناقل هستند.
- اسهال مکرر یا مزمن
- مدفوع بدبو و چرب
- کاهش وزن یا رشد ضعیف
- استفراغ و بی‌اشتهایی
- کمآبی در تولهها
در توله‌های کوچک، اسهال می‌تواند به سرعت منجر به کمآبی شود، بنابراین نباید منتظر ماند. درباره اسهال به‌طور کلی اسهال سگ را ببینید.
تشخیص
دامپزشک معمولاً آزمایش مدفوع را برای یافتن کیست یا اووسیست انجام میدهد. گاهی نمونه‌های چندروزه یا تستهای اختصاصی آنتی‌ژن لازم است، چون دفع انگل متناوب است. نمونه تازه و تمیز دقت را بالا می‌برد.
برای اینکه مطمئن شوید اسهال فقط به انگل مربوط نیست، دامپزشک سایر علل را هم بررسی می‌کند. بیماری‌های ویروسی مثل اسهال خونی در توله سگ باید در نظر گرفته شوند چون جدی‌تر هستند.
درمان
داروی مناسب بسته به نوع انگل انتخاب میشود و دوز و مدت آن را فقط دامپزشک تعیین می‌کند. در کنار آن، مراقبت حمایتی مثل جبران آب بدن و تغذیه مناسب اهمیت دارد. در موارد شدید ممکن است بستری لازم شود.
پس از درمان، آزمایش کنترل مدفوع برای اطمینان از پاک شدن عفونت پیشنهاد میشود. عود در محیط آلوده شایع است، بنابراین درمان بدون اصلاح بهداشت محیط کافی نیست. همه سگهای ساکن خانه ممکن است نیاز به ارزیابی داشته باشند.
بهداشت محیط و جلوگیری از انتشار
مدفوع را بلافاصله جمع‌آوری و دفع کنید. محل نگهداری، ظرف‌ها و اسباب‌بازی‌ها را بشویید و خشک کنید؛ خشکی به کاهش کیست‌ها کمک می‌کند. پس از هر تماس با مدفوع، دست‌ها را بشویید.
برخی انواع ژیاردیا ممکن است پتانسیل انتقال به انسان داشته باشند، بنابراین احتیاط لازم است. اطلاعات بیشتر درباره این موضوع در بیماری های مشترک انسان و حیوان آمده است.
- مدفوع را روزانه جمع کنید
- ظروف را با آب داغ بشویید
- بستر را به‌طور مرتب بشویید
- سگ جدید را قبل از ورود قرنطینه کنید
- همه سگهای خانه را بررسی کنید
تغذیه در دوران اسهال
وقتی روده ملتهب است، هضم غذا سخت‌تر میشود. دامپزشک ممکن است غذای ملایم و سبک یا رژیم موقت پیشنهاد کند. تغییر ناگهانی غذا اسهال را بدتر می‌کند.
دسترسی به آب تمیز بسیار مهم است و وعده‌های کوچک را بیشتر تحمل می‌کند. اگر مایلید غذای خانگی ملایم بدهید، قبلاً با دامپزشک مشورت کنید. درباره عدم اشتها هم سگ غذا نمی‌خورد را بخوانید.
پیشگیری
کنترل کیفیت آب و غذا و جلوگیری از خوردن مدفوع و خاک آلوده، اولین قدم است. برنامه منظم انگل‌زدایی و معاینه‌های دوره‌ای باعث تشخیص زودتر میشود؛ به واکسن سگ مراجعه کنید. هنگام ورود توله جدید به خانه، آزمایش مدفوع را فراموش نکنید.
از بردن توله‌های واکسن‌نخورده به محیط‌های شلوغ بپرهیزید. اگر اسهال بیش از یک یا دو روز طول کشید، خون داشت یا سگ بی‌حال شد، به دامپزشک مراجعه کنید.
چه زمانی باید نگران شد؟
اسهال ساده‌ای که یک روز طول بکشد و سگ هنوز سرحال باشد، لزوماً اورژانسی نیست، اما اسهال مداوم نباید نادیده گرفته شود. اگر مدفوع خونی است، سگ استفراغ می‌کند، آب نمی‌خورد یا لثه‌ها رنگ‌پریده شده‌اند، همان روز با دامپزشک تماس بگیرید. توله‌های کوچک و سگهای مسن سریع‌تر دچار ضعف و کمآبی می‌شوند.
هنگام مراجعه، نمونه تازه مدفوع را در ظرف تمیز همراه ببرید و توضیح دهید اسهال از کی شروع شده است. سابقه تغییر غذا، تماس با سگهای دیگر و محل نگهداری هم مهم است. این اطلاعات کمک می‌کند دامپزشک سریع‌تر به علت اصلی برسد.
برای خرید غذا و لوازم مناسب حیوان خانگی‌تان به فروشگاه اسپارک پت شاپ سر بزنید یا برای مشاوره تماس بگیرید.
سوالات متداول
ژیاردیا و کوکسیدیا یکی هستند؟
خیر، دو انگل متفاوتاند و درمانهای متفاوتی دارند.
آیا به انسان منتقل می‌شوند؟
برخی انواع ژیاردیا احتمالاً ممکن است؛ بهداشت را جدی بگیرید.
چطور تشخیص داده میشود؟
با آزمایش مدفوع و گاهی تستهای اختصاصی.
چرا بعد از درمان دوباره برمی‌گردد؟
به دلیل آلودگی محیط یا درمان ناقص؛ ضدعفونی و کنترل لازم است.
تولهها چقدر در خطرند؟
بیشتر از سگهای بالغ، چون کمآبی سریع رخ میدهد.
این مطلب جنبه‌ی آموزشی دارد و جایگزین مشاوره دامپزشک نیست.