بیماری هاری در سگ و گربه؛ علائم، راه انتقال به انسان و پیشگیری
بیماری هاری یکی از معدود بیماری‌هایی است که بعد از بروز علائم تقریباً همیشه کشنده است، هم در حیوان و هم در انسان. خبر خوب این است که با یک واکسن ساده و سالانه کاملاً قابل پیشگیری است. در این مقاله می‌خوانید هاری چطور منتقل می‌شود، چه علائمی دارد و اگر حیوانی شما یا حیوانتان را گاز گرفت دقیقاً چه کنید.
- بیماری هاری چیست
- راه انتقال بیماری هاری
- علائم بیماری هاری در سگ و گربه
- اقدام فوری بعد از گاز گرفتگی و خطر هاری
- اگر سگ یا گربه شما گاز گرفته شد
- پیشگیری از بیماری هاری با واکسن
- تفاوت علائم هاری در سگ و گربه
- تشخیص بیماری هاری
- درمان بیماری هاری؛ آیا هاری درمان دارد؟
- هاری در ایران؛ چرا هنوز خطرناک است
- سوالات متداول درباره بیماری هاری
- جمع‌بندی درباره بیماری هاری
بیماری هاری چیست
هاری را یک ویروس از خانواده لیساویروس‌ها ایجاد میکند. ویروس از محل زخم وارد عصب‌ها می‌شود و آرام به سمت مغز حرکت میکند. وقتی به مغز برسد، التهاب شدید مغزی ایجاد میکند. در ایران، سگ‌های ولگرد، روباه، شغال و گرگ مهم‌ترین منابع ویروس هستند و هاری هنوز در بسیاری از استان‌ها گزارش می‌شود.
راه انتقال بیماری هاری
- گاز گرفتن: شایع‌ترین راه؛ ویروس در بزاق حیوان آلوده است.
- خراش: به‌خصوص خراش گربه که پنجه‌اش به بزاق آغشته است.
- لیسیدن زخم باز یا مخاط: چشم، دهان و بینی.
هاری از راه نوازش پوست سالم، خون یا ادرار منتقل نمی‌شود.
علائم بیماری هاری در سگ و گربه
دوره نهفتگی معمولاً ۳ تا ۸ هفته است، اما می‌تواند از ۱۰ روز تا چند ماه طول بکشد.
| مرحله | علائم |
|---|---|
| اولیه (۲ تا ۳ روز) | تغییر رفتار، گوشه‌گیری یا برعکس صمیمیت غیرعادی، تب، لیسیدن محل زخم |
| هاری خشمگین | پرخاشگری ناگهانی، گاز گرفتن اشیا، بی‌قراری، آبریزش زیاد دهان، ترس از نور و صدا |
| هاری فلجی (ساکت) | فلج فک و آویزان ماندن دهان، ناتوانی در بلع، تغییر صدا، فلج پیشرونده |
| پایانی | تشنج، کما و مرگ معمولاً ظرف ۷ تا ۱۰ روز بعد از شروع علائم |
آبریزش دهان علت‌های زیادی دارد؛ برای موارد معمول ریزش آب دهان گربه را ببینید. اما آبریزش همراه با تغییر رفتار ناگهانی را جدی بگیرید.
اقدام فوری بعد از گاز گرفتگی و خطر هاری
- زخم را فوراً ۱۵ دقیقه با آب فراوان و صابون بشویید. این ساده‌ترین و مؤثرترین قدم است.
- زخم را نبندید و بخیه نزنید مگر به دستور پزشک.
- همان روز به مرکز بهداشت یا مرکز پیشگیری از هاری شهرتان بروید. واکسن و در صورت نیاز سرم ضد هاری رایگان تزریق می‌شود.
- اگر حیوان صاحب دارد، سابقه واکسنش را بپرسید. حیوان باید ۱۰ روز تحت نظر باشد.
- هرگز برای شروع درمان منتظر علائم نمانید.
اگر سگ یا گربه شما گاز گرفته شد
- با دستکش زخم را بشویید و فوراً به دامپزشک بروید.
- اگر واکسن هاری دارد، دامپزشک معمولاً دوز یادآور تزریق میکند و حیوان را تحت نظر می‌گیرد.
- حیوان واکسن‌نزده در معرض خطر جدی است و طبق قانون باید قرنطینه شود.
پیشگیری از بیماری هاری با واکسن
واکسن هاری برای سگ و گربه از حدود ۳ ماهگی تزریق می‌شود، یک سال بعد تکرار می‌شود و بعد از آن سالانه ادامه دارد. در ایران تزریق آن برای سگ‌ها الزامی است. برنامه کامل را در واکسن سگ و جدول واکسیناسیون گربه و سگ در ایران ببینید. حتی گربه‌های آپارتمانی هم ممکن است از پنجره فرار کنند یا با خفاش و حیوان ولگرد تماس داشته باشند.
- حیوان خانگی را بدون نظارت در خیابان رها نکنید.
- به حیوانات ولگرد و وحشی دست نزنید و به کودکان هم آموزش دهید.
- کارت واکسن را همیشه به‌روز نگه دارید.
تفاوت علائم هاری در سگ و گربه
| ویژگی | سگ | گربه |
|---|---|---|
| شکل غالب | بیشتر هاری خشمگین، گاهی فلجی | اغلب هاری خشمگین و پرخاشگری شدید |
| تغییر صدا | پارس خشن یا گرفته | میوی غیرعادی و مداوم |
| رفتار | گاز گرفتن اشیا، سرگردانی، فرار از خانه | حمله ناگهانی، پنهان شدن، حساسیت به لمس |
| بلع | ناتوانی در بلع و آبریزش شدید | آبریزش و مشکل در خوردن |
در گربه‌ها، به‌خصوص گربه‌هایی که بیرون می‌روند، علائم ممکن است با دعوا یا استرس اشتباه گرفته شود. تغییر ناگهانی رفتار همراه با آبریزش دهان را همیشه جدی بگیرید.
تشخیص بیماری هاری
هیچ آزمایش خونی نمی‌تواند هاری را در حیوان زنده با قطعیت تشخیص دهد. تشخیص قطعی فقط با بررسی بافت مغز بعد از مرگ حیوان انجام می‌شود. به همین دلیل، حیوانی که انسانی را گاز گرفته، اگر واکسینه باشد ۱۰ روز تحت نظر قرار می‌گیرد. اگر در این مدت سالم بماند، در زمان گاز گرفتن ویروسی در بزاقش نبوده است.
درمان بیماری هاری؛ آیا هاری درمان دارد؟
بعد از بروز علائم، هاری در حیوان درمان ندارد و تقریباً همیشه کشنده است. به همین دلیل پیشگیری تنها راه است. در انسان هم پس از شروع علائم درمانی مؤثر وجود ندارد. اما درمان پیشگیرانه بعد از تماس، یعنی شست‌وشوی زخم، واکسن و در صورت لزوم ایمونوگلوبولین، اگر به‌موقع شروع شود، تقریباً ۱۰۰ درصد مؤثر است.
هاری در ایران؛ چرا هنوز خطرناک است
ایران جزو کشورهای دارای هاری بومی است و هر سال ده‌ها هزار مورد حیوان‌گزیدگی در کشور گزارش می‌شود. جمعیت زیاد سگ‌های بدون صاحب و حیات وحش مثل روباه و شغال، خطر را در مناطق حاشیه شهر و روستاها بیشتر میکند. برای همین، واکسن سالانه برای سگ‌ها الزامی است و برای گربه‌هایی که به فضای باز دسترسی دارند هم به‌شدت توصیه می‌شود.
برای خرید غذا و لوازم مناسب حیوان خانگی‌تان به فروشگاه اسپارک پت شاپ سر بزنید یا برای مشاوره تماس بگیرید.
سوالات متداول درباره بیماری هاری
آیا گربه آپارتمانی هم به واکسن هاری نیاز دارد؟
بله، بیشتر دامپزشکان توصیه میکنند. فرار از پنجره، ورود خفاش یا تماس با حیوان ولگرد در بالکن غیرممکن نیست. در صورت گاز گرفتن کسی، داشتن واکسن معتبر از قرنطینه طولانی جلوگیری میکند.
اگر گربه خانگی واکسینه خودم خراشم داد، باید واکسن بزنم؟
اگر حیوان واکسن معتبر دارد و رفتارش طبیعی است، خطر بسیار پایین است. اما تصمیم نهایی با مرکز بهداشت است؛ زخم را بشویید و مراجعه کنید.
واکسن هاری چه عوارضی دارد؟
معمولاً فقط کمی بیحالی یا حساسیت محل تزریق در یکی دو روز اول. واکنش حساسیتی شدید نادر است؛ جزئیات را در واکسن سگ ببینید.
برای آشنایی با سایر بیماری های مشترک انسان و حیوان و نکات بهداشتی خانه، این راهنما را ببینید. اگر حیوان واکسن‌نزده دچار تشنج گربه یا تغییر رفتار شد، فورا اقدام کنید.
جمع‌بندی درباره بیماری هاری
بیماری هاری بعد از بروز علائم درمان ندارد، اما با واکسن سالانه حیوان خانگی و شست‌وشوی فوری زخم و مراجعه همان روزه بعد از گاز گرفتگی، کاملاً قابل پیشگیری است. تغییر رفتار ناگهانی همراه با آبریزش دهان در سگ یا گربه را جدی بگیرید و به حیوان دست نزنید.
این مطلب جنبه آموزشی دارد؛ بعد از هر گاز گرفتگی حتماً به مرکز بهداشت مراجعه کنید.